Zigbee Dimmer & Zigbee Relais

Met een Zigbee-relais of Zigbee-dimmer kun je bestaande lampen en installaties onderdeel maken van je smart home. Je kunt de verlichting in- en uitschakelen en in veel gevallen dimmen via een schakelaar, afstandsbediening of app. In deze categorie vind je onder andere compacte inbouwmodules, modellen voor montage op een DIN-rail en controllers en drivers voor ledverlichting.

Hier lees je meer over het verschil tussen een relais en een dimmer, het kiezen van de juiste belasting en het vinden van een oplossing die bij jouw systeem past. Je vindt daarnaast informatie over Philips Hue-compatibele bediening, Zigbee 3.0 en de belangrijkste aandachtspunten vóór de installatie.

Het verschil tussen een Zigbee-relais en een Zigbee-dimmer

Een relais wordt vooral gebruikt om een elektrisch apparaat in en uit te schakelen. Dit kan bijvoorbeeld een lamp, armatuur of andere installatie zijn waarbij je de lichtsterkte niet hoeft te regelen. Het relais werkt als een elektronische schakelaar en kan daardoor traditionele verlichting slim maken, zonder dat de lamp of lichtbron zelf slimme technologie hoeft te bevatten.

Een dimmer kan een compatibele lichtbron inschakelen, uitschakelen en dimmen. Dit is de juiste keuze wanneer je de verlichting wilt aanpassen aan het tijdstip, de activiteit of de gewenste sfeer. De aangesloten lampen, armaturen of drivers moeten hiervoor wel dimbaar zijn. Wanneer je een niet-dimbare lichtbron op een dimmer aansluit, kan dit flikkeren, zoemen of een instabiele werking veroorzaken.

De keuze hangt daarom af van de gewenste functie. Kies een Zigbee-relais voor gewone aan/uit-bediening en een Zigbee-dimmer wanneer je ook de lichtsterkte wilt kunnen regelen.

Slimme en draadloze lichtbediening met Zigbee

Zigbee verstuurt kleine besturingssignalen tussen compatibele apparaten. Wanneer je een handeling uitvoert in een app of met een draadloze schakelaar, wordt het signaal via het netwerk naar de betreffende module gestuurd. De module voert vervolgens de opdracht uit en kan bijvoorbeeld de verlichting inschakelen, uitschakelen of de lichtsterkte aanpassen.

Apparaten met een vaste stroomvoorziening kunnen het signaal doorgaans doorsturen. Hierdoor ontstaat een zogenoemd mesh-netwerk, waarbij de communicatie niet afhankelijk hoeft te zijn van een rechtstreekse verbinding tussen de gateway en ieder afzonderlijk product. Meerdere permanent aangesloten apparaten kunnen zo het bereik en de stabiliteit van het netwerk verbeteren.

Het protocol waarmee de apparaten communiceren is Zigbee. De producten moeten daarnaast door de gekozen gateway worden ondersteund voordat alle functies beschikbaar zijn. Controleer daarom altijd het protocol, de compatibiliteit en de functies op de afzonderlijke productpagina.

Led-dimmer voor het regelen van de verlichting

Een led-dimmer is geschikt wanneer je gewone dimbare lichtbronnen wilt regelen en tegelijkertijd de mogelijkheid van fysieke bediening wilt behouden. Dit kan praktisch zijn boven de eettafel, in de woonkamer of in de keuken, waar de behoefte aan licht gedurende de dag verandert. Helder werklicht is geschikt voor schoonmaken en koken, terwijl een lager lichtniveau ’s avonds een meer ontspannen sfeer creëert.

Controleer altijd welk type dimming de lichtbron ondersteunt. Het is daarnaast belangrijk om de minimale en maximale belasting van de dimmer te vergelijken met het totale vermogen van de aangesloten lichtbronnen. Een model voor 5–150 W is bijvoorbeeld geschikt voor andere installaties dan een model voor 200 W of 500 W.

Houd er rekening mee dat de vermogenswaarden voor led en halogeen vaak verschillen. Een dimmer die een hoge halogeenbelasting aankan, kan bij led een aanzienlijk lagere toegestane belasting hebben. Ga daarom altijd uit van de relevante led-specificatie.

De juiste belasting voor het relais kiezen

De maximale belasting geeft aan hoeveel vermogen de module kan verwerken. Bereken het totale stroomverbruik van de producten die op dezelfde uitgang worden aangesloten en kies een model met voldoende capaciteit. Dit zorgt voor een betrouwbaardere oplossing en verkleint het risico op overbelasting.

Kijk niet uitsluitend naar het nominale wattage. Led-drivers en elektronische voorschakelapparaten kunnen bij het inschakelen een hoge inschakelstroom hebben. Het gekozen apparaat moet daarom geschikt zijn voor zowel het type lichtbron als de belasting. Op de productpagina’s vind je onder andere relais met verschillende uitgangen en capaciteiten, evenals modellen die speciaal zijn ontwikkeld voor het bedienen van verlichting.

Een zoekopdracht zoals ‘inbouwmontage 400 W’ kan betrekking hebben op verschillende producten. Controleer daarom of de 400 W voor halogeen, led of een ander type belasting geldt. Een hoog wattage is op zichzelf geen garantie dat de module geschikt is voor de betreffende installatie.

Philips Hue-compatibel relais met Hue Bridge

Een compatibele module kan met een Philips Hue Bridge worden verbonden en onderdeel worden van een bestaand Hue-systeem. De aangesloten lamp kan daarna doorgaans samen met je overige kamers, lampen en automatiseringen via de Philips Hue-app worden bediend. De exacte functionaliteit is afhankelijk van het product en de manier waarop de integratie is uitgevoerd.

Een aan/uit-module maakt een gewone lamp niet automatisch dimbaar en voegt geen mogelijkheid toe om de kleur te veranderen. De module zorgt er alleen voor dat de stroom via het systeem kan worden bediend. Als je de verlichting wilt dimmen, moeten zowel de lichtbron als de gekozen dimmer deze functie ondersteunen.

Voor fysieke bediening kun je ook accessoires zoals de Philips Hue Dimmer Switch of Philips Hue Tap gebruiken. Een Hue Dimmer Switch of Philips Hue Tap moet correct in het systeem worden geconfigureerd voordat de knoppen de gewenste kamer of het gewenste apparaat kunnen bedienen. Lees altijd de productinformatie, want compatibiliteit betekent niet automatisch dat alle functies van een origineel Hue-product beschikbaar zijn.

Bridge en gateways voor slimme bediening

Als je de verlichting draadloos via een app wilt bedienen, heb je normaal gesproken een bridge of gateway nodig die een centrale rol in de installatie vervult. De gateway verbindt de draadloze apparaten met het netwerk en de bijbehorende app. Hierdoor kun je kamers, tijdschema’s, scènes en automatiseringen aanmaken en de verlichting rechtstreeks vanaf je smartphone bedienen.

Sommige modellen kunnen ook rechtstreeks aan een compatibele drukknop of afstandsbediening worden gekoppeld. Deze oplossing kan geschikt zijn wanneer je draadloze bediening zonder app of internetfuncties wilt. De mogelijkheden verschillen per product. Controleer daarom of het gekozen model directe koppeling ondersteunt.

Systemen zoals Philips Hue en andere universele gateways gebruiken dezelfde basistechnologie, maar dit betekent niet dat alle producten in ieder systeem hetzelfde werken. Ondersteuning voor Apple HomeKit kan bovendien afhankelijk zijn van de gateway en de bijbehorende integratie. Controleer daarom de compatibiliteit van de volledige combinatie en niet alleen van het afzonderlijke product.

Zigbee-schakelaar met bestaande schakelaars

Een inbouwrelais of dimmer kan in veel gevallen achter een bestaande schakelaar, in een plafonddoos of in een andere geschikte inbouwdoos worden gemonteerd. Zo behoud je de vertrouwde fysieke bediening en voeg je tegelijkertijd slimme bediening toe. Dit is praktisch in woningen waar de verlichting ook bediend moet kunnen worden door personen die geen app gebruiken.

Controleer of de module een gewone schakelaar, drukknop of ander type bediening vereist. Sommige producten kunnen met een traditionele schakelaar worden gebruikt, terwijl andere voor een pulsdrukker zijn ontwikkeld. Controleer daarnaast of er voldoende ruimte in de inbouwdoos beschikbaar is en of de module bij de gekozen schakelaar past.

Een Zigbee-schakelaar kan ook batterijgevoed en volledig draadloos zijn. In dat geval verstuurt de schakelaar een opdracht naar het systeem in plaats van rechtstreeks de stroom te onderbreken. Dit biedt flexibele plaatsingsmogelijkheden, maar het signaal moet wel worden ingesteld voor de bediening van de juiste lamp, het juiste relais of de juiste scène.

Bediening van Zigbee-ledstrips

Ledstrips van 12 of 24 V moeten normaal gesproken worden bediend met een controller of driver die bij zowel de spanning als het type ledstrip past. Een eenkleurige ledstrip heeft een andere uitgang nodig dan CCT, RGB, RGBW of RGB+CCT. Kies de apparatuur daarom op basis van het aantal kanalen en de gewenste functies.

Een Zigbee-leddriver met geïntegreerde voeding combineert de voeding en bediening in één apparaat. Andere controllers worden tussen een afzonderlijke voeding en de ledstrip geplaatst. Beide oplossingen kunnen geschikt zijn, maar de spanning, het totale vermogen en de maximale uitgangsstroom moeten op elkaar aansluiten.

Met de juiste Zigbee-ledcontroller kun je de verlichting dimmen en afhankelijk van de strip ook de kleurtemperatuur of RGB-kleuren aanpassen. Sommige modellen kunnen met een Hue Bridge worden geïntegreerd of met 2,4GHz-afstandsbedieningen worden gecombineerd. Hierdoor is zowel bediening via een app als via een fysieke afstandsbediening mogelijk.

Montage van een relais en dimmer

Een compacte module kan vaak in een wanddoos, plafonddoos of bij een plafondaansluiting worden geplaatst. De precieze locatie is afhankelijk van de afmetingen van de module, de bedrading en de beschikbare ruimte. De draden moeten daarnaast veilig kunnen worden aangesloten en geplaatst zonder dat de componenten onnodig tegen elkaar worden gedrukt.

Voor installaties in groepenkasten zijn modellen voor montage op een DIN-rail en houders voor geselecteerde inbouwmodules verkrijgbaar. Deze oplossing kan praktisch zijn wanneer de bediening centraal moet worden samengebracht of wanneer er achter de bestaande schakelaar onvoldoende ruimte beschikbaar is.

Vaste elektrische installaties en werkzaamheden aan 230 V moeten volgens de geldende regels worden uitgevoerd. Neem contact op met een erkend installateur als je twijfelt over de installatie, de bedrading of de plaatsing. Volg altijd de montagehandleiding en technische specificaties van het product.

Een relais, dimmer en slimme accessoires kiezen

Bepaal eerst of je de verlichting alleen wilt in- en uitschakelen of ook wilt dimmen. Controleer vervolgens het type lichtbron, de spanning en het totale vermogen. Voor gewone lampen op 230 V heb je doorgaans een ander product nodig dan voor een ledstrip van 12 of 24 V.

Kijk ook naar het aantal uitgangen. Een 1-kanaalsmodel bedient één stroomkring, terwijl een 2-kanaalsmodel twee afzonderlijke stroomkringen kan bedienen als het product en de installatie dit ondersteunen. Bepaal daarnaast of je de bediening via een app, fysieke drukknop, afstandsbediening, automatiseringen of een combinatie hiervan wilt uitvoeren.

Controleer ten slotte of je gateway het product ondersteunt. De aanduiding Philips Hue-compatibel geeft aan dat het product is ontwikkeld om in het Hue-systeem te kunnen worden opgenomen, maar de beschikbare functies kunnen verschillen. Hetzelfde geldt voor integratie met OSRAM, IKEA Trådfri en andere gateways. Door de volledige installatie vooraf te controleren, krijg je een oplossing waarin producten en accessoires stabiel met elkaar kunnen communiceren.

De belangrijkste punten over Zigbee-relais en dimmers

• Kies een relais wanneer je alleen wilt in- en uitschakelen.
• Kies een dimmer wanneer je de lichtsterkte van een dimbare lichtbron wilt regelen.
• Controleer altijd de minimale belasting, maximale belasting en het type lichtbron.
• Controleer of het product geschikt is voor 230 V of een ledinstallatie van 12/24 V.
• Controleer de compatibiliteit met je Hue Bridge of een andere gateway.
• Kies op basis van de installatie tussen inbouw, plafondaansluiting en DIN-rail.
• Zorg voor voldoende ruimte achter de schakelaar of in de inbouwdoos.
• Laat werkzaamheden aan een vaste elektrische installatie door een erkend installateur uitvoeren.